ŚP. KRYSTYNA KAPŁAŃSKA

(Krystyna Kapłańska z synem Andrzejem - rok 1960)

Jej rodzice byli krakowianami. Ojciec, por. Ludwik Sobalski i matka Maria Józefa z domu Bielańska, nauczycielka. Ponieważ ojciec dostał etat kapitana w 5 Pułku Piechoty, dlatego rodzina znalazła się w Wilnie. I tam, 20.09.1926 r., rodzi się Krysia. W 1929 r. dziewczynka wraca z matką do swoich dziadków do Krakowa, gdzie kończy szkołę podstawową i 2-letnią szkołę baletową u p. Haburzanki.

Po rozpoczęciu wojny uczy się przez rok w Kunstgewerbeschule, ale szkołę okupant zamknął. Zaczyna więc uczęszczać na tajne kursy ogólnokształcące u Michaliny Dorazil. Zatrudnia się w Biurze Statystycznym, które musi opuścić zagrożona wywozem do Niemiec. Praktycznie cudem dostaje pracę na Poczcie Głównej jako telefonistka, a potem – po ukończeniu kursu – jako dalekopistka obsługująca linie telefoniczne na terenie Generalnej Guberni i Niemiec.

Na poczcie wstępuje do Armii Krajowej. Przysięgę składa na Cmentarzu Rakowickim na ręce Michaliny Łaczek ps. „Nauczycielka” i otrzymuje pseudonim „Cecylia”. Jej tajna praca polega odtąd na udostępnianiu szybkich i niekontrolowanych telefonów oraz telegramów, co niosło ze sobą nieustanne ryzyko aresztowania i zesłania do obozu koncentracyjnego. W 1944 r., mając dostęp do nocnych przepustek, wykorzystuje je na użytek AK. Jako łączniczka przenosi też paczuszki z lekami do punktu kontaktowego w kościele SS. Felicjanek. Za działalność konspiracyjną zostaje odznaczona po wojnie przez Rząd Londyński Medalem Wojska (nr 48 896) oraz Krzyżem Armii Krajowej (9/4/91).

Po wojnie zdaje maturę, a następnie studiuje na Wyższej Szkołe Sztuk Plastycznych na Wydziale Włókiennictwa Artystycznego u prof. Z. Gedliczki, T. Kantora, prof. Weimana, H. Starzyńskiego. W 1949 r. wychodzi za mąż za krakowiana Stanisława Juliana Kapłańskiego ps. „Hiszpan”. W 1951 r. rodzi im się syn Andrzej. Warunki życiowe sprawiają, że nie pracuje zarobkowo, ale w domu. Udziela się też szeroko w pracy społecznej jako opiekunka zabytków, gdzie zajmowała się m.in. naszą Łosiówką (za co została wyróżniona Srebrną i Złotą Odznaką za Opiekę nad Zabytkami). Działa też przez 55 lat w Związku Harcerstwa Polskiego Hufiec Nowa Huta (odznaczona Krzyżem Zasługi ZHP) i PTTK (odznaczona Honorową Srebrną Odznaką PTTK).

Ostatnie lata walczy z chorobą wspomagana sakramentami przyjmowanymi w ramach wizyt pierwszopiątkowych i „pod dowództwem” Jana Pawła II odnosi w tym zmaganiu specjalne zwycięstwo, o czym napisał do syna Andrzeja ks. Andrzej Scąber, referent ds. kanonizacyjnych archidiecezji krakowskiej: "Dziękuję za złożone świadectwo w sprawie domniemanego cudu (szczególnej łaski) za sprawą św. Jana Pawła II. Informuję, że złożone świadectwo zostanie przekazane do Postulacji Sprawy św. Jana Pawła II w Rzymie".

Krystyna Kapłańska – Społeczny Opiekun Zabytku Łosiówka

Historia krakowskiej Łosiówki liczy ponad 500 lat. Ta historyczna Łosiówka ma swoje nieodkryte jeszcze karty i to również w historii stosunkowo niedawnej. Nieliczni wiedzą, że od 1954 r. istnieje w Polsce stanowiska opiekuna społecznego zabytków regulowane przez stosowne przepisy Ministerstwa Kultury i Sztuki. Taki opiekun jest powoływany na wniosek Komisji Opieki nad Zabytkami przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. I takim Społecznym Opiekunem Zabytku Willa „Łosiówka” (Zakład Salezjanów) - jak nazywano zabytek w ówczesnych dokumentach – dnia 6 marca 1972 r. została nasza śp. parafianka, Krystyna Kapłańska. Funkcję swoją pełniła przez 19 lat, do 28 października 1990 r.

Według przepisów prawnych obowiązujących w tamtym okresie, tj. od nowelizacji ustawy o zabytkach z 1963 r. (obowiązywały one do 2002 r.) opiekun miał pięć zadań:

  • starać się o utrzymanie w należytym stanie zabytek wraz z jego otoczeniem

  • troszczyć się o należyte zagospodarowanie zabytku

  • popularyzować znaczenie historyczne, naukowe lub artystyczne zabytku dla celów dydaktyczno-oświatowych

  • pomagać organom służby konserwatorskiej w ochronie zabytku poprzez powiadamianie konserwatorowi oraz prezydium rady narodowej danego miejsca o zagrożeniu całości lub części zabytku powierzonego jego opiece, a w razie bezpośredniego zagrożenia zabytku w sprawach nie cierpiących zwłoki zawiadamiać Milicję Obywatelską

  • stosować się do zarządzeń i wskazówek organów służby konserwatorskiej

W ówczesnych realiach komunistycznych opiekun miał stosunkowo sporą władzę nad zabytkiem, a punkt 4. dawał mu możliwości ingerencji bezpośrednich w stan zabytku aż do możliwości nasyłania milicji na administratora obiektu, którym w tamtym okresie - w latach 1971-1990 - był ks. Józef Talik sdb. Z tego względu od postawy opiekuna społecznego również zależało, czy opresyjne państwowo komunistyczne będzie lub nie będzie nękać salezjanów zamieszkujących Łosiówkę. Na całe szczęście pani Krystyna, będąc człowiekiem prawym i wielkim społecznikiem, sprawowała funkcję społecznego opiekuna zabytku Łosiówka w sposób kompetentny, a zarazem życzliwy dla jej mieszkańców czyli salezjanów.

Po objęciu funkcji opiekuna, Krystyna Kapłańska dnia 26 maja 1972 r. przygotowała Kartę Informacyjną obiektu. Karata obejmuje schematyczny, dwustronicowy opis obiektu i jego otoczenia, dwie mapy (Szkic willi oraz Szkic założenia parkowego) oraz jedenaście zdjęć zabytku, w tym dwa zdjęcia rysunków budynku Łosiówki z 1913 r. oraz dziewięć wykonanych w 1972 r. W kolejnych latach swojej społecznej działalności pani Krystyna dwa razy w roku, w kwietniu lub maju oraz w październiku lub listopadzie, zgodnie z przepisami wizytowała Łosiówkę w obecności administratora budynku lub osoby przez niego wyznaczonej. Następnie wypełniała jednostronicową kartę „Informacja o stanie zabytku”, za każdym razem określając stan zabytku w dniu lustracji jako „bardzo dobry”. Informacje te, zawierając stały opis elementów zabytkowych i ich dobrego stanu, przynoszą również informacje na temat drobnych remontów czy napraw, a następnie rozpoczętej w 1981 r. budowy nowego seminarium.

 

Śp. Krystynie Kapłańskiej należy się zatem wdzięczność ze strony zarówno salezjanów, jak i innych osób korzystających z budynku seminarium, w tym także łosiówkowskich parafian. Duszpasterstwo na Łosiówce korzysta bowiem od początku z obiektu seminarium. Tu znajduje się kancelaria i mieszkają duszpasterze, tu również odbywa się część spotkań grup duszpasterskich oraz spotkania okazjonalne. A ponieważ czas nie stoi w miejscu, to historia „pisze” kolejne karty o zabytkach na Łosiówce. Dobrze zatem wiedzieć, że również nasz kościół uchwałą Rada Miasta Krakowa z 11 września 2013 r., w ramach zagospodarowania przestrzennego tzw. obszaru "BULWARY WISŁY", z dniem 28 października 2013 r. stał się zabytkiem.

opracował ks. dr Robert Bieleń sdb